Month: September 2026

ಕೃಷ್ಣೆಯ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ ಶಿವಯೋಗದ ದೀಪ: ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು

By Shrikumara Tarangini 147

ಲೇಖಕ: ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರವರೆಗೆ ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ 159ನೇ ಜಯಂತಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸುತ್ತವ ಆಮಂತ್ರಣ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ   ನನ್ನೊಳಗೆ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.

ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೆನೆದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾನಗಲ್ಲ, ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ, ಗದಗ, ಧಾರವಾಡ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಶಿವಯೋಗದ ಬೆಳಕು ಕೃಷ್ಣೆಯ ಹರಿವನ್ನು ದಾಟಿ ರಾಯಚೂರಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿತ್ತು. ಆ ದೀಪವೇ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಾಖಾ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ.

ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಕವಿರತ್ನ ದ್ಯಾಂಪುರ ಚನ್ನಕವಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ ಪುರಾಣ, ಅದರ ಭಾವಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಿದ ಶ್ರೀ ಅಭಿನವ ಸಿದ್ಧಾರೂಢ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳ ವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣಸಂಚಿಕೆ ಬೆಳಗು ಅಮೂಲ್ಯ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಬಿತ್ತಿದ ಶಿವಯೋಗದ ಬೀಜದ ಚರಿತ್ರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮೆದುರು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣೆಯ ಮಡಿಲಿನ ರಾಮಗಡ್ಡಿ

ರಾಯಚೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಹಸಿರು ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವ ನಡುಗಡ್ಡೆಯೇ ರಾಮಗಡ್ಡಿ—ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ರಾಮಗದ್ದೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ.

ನದಿ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವಾಗ ರಾಮಗಡ್ಡಿಗೆ ತಲುಪಲು ಹರಿಗೋಲಿನ ಸಹಾಯವೇ ಬೇಕು. ಸುತ್ತಲೂ ನೀರು; ನಡುವೆ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ನೆಲ; ನಗರದ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾದ ಏಕಾಂತ; ನದಿಯ ಹರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕೇಳಿಬರುವ ಮೌನ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಧ್ಯಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗೆ ತಕ್ಕ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.

ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ವನವಾಸ ಅಥವಾ ಸಂಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಈ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ—ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ—ವಾಸವಾಗಿದ್ದನೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆತನು ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದನೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತೀತಿಯೂ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಆ ಸ್ಮರಣೆಯೇ ಈ ನಡುಗಡ್ಡೆಗೆ “ರಾಮಗಡ್ಡಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿರಬಹುದು.

ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಆ ನೆಲವು, ಶತಮಾನಗಳ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೊಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಅದು ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಶಿವಯೋಗ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸ್ಪರ್ಶ.

ಮಂದಿರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ—ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಹಾಸಂಕಲ್ಪ

1909ರಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರವು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿರಬಾರದು; ಅದು ನಾಡಿನ ಬದುಕನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಜ್ಞಾನಜ್ಯೋತಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿತ್ತು.

ಶಿವಯೋಗ, ಧರ್ಮಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಾಧ್ಯಯನ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಾಧಕರು ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು; ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಾನುಭವದ ಬೆಳಕು ಹರಿಯಬೇಕು; ಧರ್ಮವು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೆ ಬದುಕನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕು—ಇದು ಅವರ ಲೋಕಹಿತದ ಕನಸು.

ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖಾ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವರು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದರು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಧಾರವಾಡ ಮೊದಲಾದ ದೂರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಪ್ರಭಾವ ಹರಡಿತು. ಕಪನಳ್ಳಿ, ನಿಡಗುಂದಿ–ಕೊಪ್ಪ, ಹಿರೇಹಾಳ, ಬದಾಮಿ ಮತ್ತು ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಂತಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು.

ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೀಪ ಬೆಳಗಿದರೆ ಮೊದಲ ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಕತ್ತಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಶಾಖಾ ಮಂದಿರಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇದೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಮೂಲ ದೀಪದಿಂದ ನಾಡಿನ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಮಹಾಯಜ್ಞವದು.

ರಾಮಗಡ್ಡಿಗೆ ಬಂದ ಶಿವಯೋಗದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು

ಕವಿರತ್ನ ದ್ಯಾಂಪುರ ಚನ್ನಕವಿಗಳ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ ಪುರಾಣದ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮಗಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ತತ್ವಮಂ ಕೇಳ್ದೀಕ್ಷೆ—
ಸುವ ಮಹಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಮಠದ
ಶಿವಯೋಗಿವರ್ಯನೈತಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತಿರು ಮನಮೊಪ್ಪಿ ಹರುಷವಾಂತು।

ತವಕದಂದೀ ಕುಮಾರೇಶನಂ ಸಾಧಕರ
ನಿವಹಮಂ ಕರೆದೊಯ್ದು ತಮ್ಮ ಮಠದೊಳು ಮಹೋ–

ತ್ಸವದಿಂದ ಗಣತೃಪ್ತಿಪೂರ್ವಕಂ ಸಭೆಗರೆದು ಧರ್ಮವಿಷಯವ ಪೇಳಿಸಿ॥

ಇದರ ಭಾವಾರ್ಥ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ತತ್ತ್ವ, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾಪದ್ಧತಿಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ ರಾಮಗಡ್ಡಿ ಮಠದ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಮಹದಾಸೆಯಿಂದ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ಕಂಡದ್ದು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಪ್ಪಿತು; ತಿಳಿದದ್ದು ಅವರ ಹೃದಯವನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿತು.

ಆ ಸಂತೋಷ ಕೇವಲ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ್ವರರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಕರ ಬಳಗವನ್ನು ರಾಮಗಡ್ಡಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ತಮ್ಮ ಮಠದಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಗಣಾರಾಧನೆ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಸಭೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಧರ್ಮವಿಷಯಗಳ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿಸಿದರು.

ಇದು ಒಬ್ಬ ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸಂಗವಲ್ಲ. ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವವು ಮತ್ತೊಂದು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣ. ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಜ್ಞಾನಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ರಾಮಗಡ್ಡಿಯವರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಪವಿತ್ರ ಪಯಣ.

ಮುಂದಿನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಚನ್ನಕವಿಗಳು ಆ ಪ್ರಯತ್ನದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೀಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

ವಿನುತ ತತ್ತ್ವಂತದಖಿಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಮುಖ

ರನುಮತಿಯೊಳೊಂಡು ಶಿವಯೋಗಶಾಲೆಯನೆಸಗಿ,
ಸನುಮತದೊಳೈತಂದ ಸಾಧಕವಿತಾನಕಾಸನಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳನು

ಘನಪಂಡಿತರ್ಕಳಂ ಪಡೆದು ಪೇಳಿಸಲಾದ–

ನನುರಾಗದಿಂ ಮುಂದೆ ಕೆಲಕಾಲವಾದ ಬಳಿ–
ಕನನುಕೂಲತೆಯಡಸಿ ನಿಂದುದಕೇಗ್ವೆವುದನುತ ತಾಪಗೊಂಡವನು॥

ರಾಮಗಡ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗ ಶಿಕ್ಷಣಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಯೋಗಾಸನ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯವು ಸವಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎದುರಾದಾಗ, ಈ ಕಾರ್ಯ ನಿಂತುಹೋಗಬಹುದೆಂಬ ಚಿಂತೆ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ್ವರರನ್ನು ಕಾಡಿತು. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ಅವರು ಚಿಂತಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸಾಧಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವಾಗಿತ್ತು.

ಮಹಾಪುರುಷರ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದುಃಖ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಹಿತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಡ್ಡಿಯೇ ಅವರ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಕುರಿತು ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಅನುಭವಿಸಿದ ಆ ತಳಮಳ, ಈ ನೆಲದೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

1914ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಶಿವಯೋಗಾಶ್ರಮ

ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣಸಂಚಿಕೆ ಬೆಳಗು ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಾಖಾಮಂದಿರದ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ 1836ನೇ ಆನಂದನಾಮ ಸಂವತ್ಸರದ ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು—ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1914ರಲ್ಲಿ—ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಸ್ವಾಮಿ (ಚೋಳೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ) ಗಳಿಂದ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗಾಶ್ರಮ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

(ಶ್ರೀ ಚೋಳೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು)

ನದಿಯ ನಡುವಿನ ರಮ್ಯವಾದ, ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಈ ಆಶ್ರಮವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಆಶಯ ಬಹುದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಐವರು ಸಾಧಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹದಿನೈದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅದು ಕೇವಲ ವಸತಿ ಅಥವಾ ಪೂಜಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದೆ, ಯೋಗ–ಧರ್ಮ–ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೀವಂತ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ರಾಮಗಡ್ಡಿ

ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಿವಯೋಗಾಶ್ರಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಡಗುಂಬದ ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನಮಠದ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1920ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನಮಠದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಮಗಡ್ಡಿ ಶಾಖಾ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅಂದಿನ ಗುಲಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೇವರಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಧುರಾ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚಕಾವ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಬಳಿಕ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪದ ಶ್ರೀ ಮಹಾಂತ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳವರಲ್ಲಿ ನಿಜಾಚರಣೆಯ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಿ ನಾಮ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ—ಕ್ರಿ.ಶ. 1919–20ರಲ್ಲಿ—ನೀರಡಗುಂಬದ ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನಮಠದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

(ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳು)

ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನಮಠಕ್ಕೂ ಒಂದು ತಪೋಮಯ ಪರಂಪರೆಯಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಪರಮತಪಸ್ವಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಹಿರೇಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಪರಮ ಶಿವಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತನು–ಮನ–ಭಾವಗಳನ್ನು ಲೀನಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಸರಳ ಬದುಕಿನಿಂದ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ನೀರಡಗುಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ “ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

(ಶ್ರೀ ಮ ನಿ ಪ್ರ ೩ನೇ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು.ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನ ವಿರಕ್ತಮಠ ನೇರಡಗುಂಬ)

ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮಠದ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನೂ ಬೆಸೆದರು. ಮಠದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯದಾಸೋಹದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಹಸಿದವನಿಗೆ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ನೀಡುವುದೇ ಮಠಧರ್ಮದ ಜೀವಾಳವೆಂಬುದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾದಗಿರಿಯ ಇಂಟರ್‌ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ನೂರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ವೀರಶೈವ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಐದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಅದು ವಿದ್ಯಾದಾಸೋಹದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಾಖಾ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಟುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧಕರನ್ನು ಇರಿಸಿ ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನದಿಯ ನಡುವಿನ ಆ ಪ್ರಶಾಂತ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ, ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಶಿವಯೋಗ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಪಾಠ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೊಳಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಸೇವೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ; ನಾರಾಯಣಪೇಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವೈದಿಕ ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

ಹೀಗೆ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದ ಶಿವಯೋಗದ ಬೀಜಕ್ಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ಸಂಸ್ಥಾನಮಠದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸು, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಸೇವೆಯ ನೀರೆರೆದರು. ಆ ಬೀಜವು ಸಾಧಕರನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗಿ, ಸಮಾಜವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಜ್ಞಾನಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೃಷ್ಣೆಯ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿದ ಆ ಪುಟ್ಟ ದೀಪಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿಯ ಗುರುಪರಂಪರೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ, ಸೇವಾಸಂಕಲ್ಪವೇ ಬತ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿತು.

ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವಾರು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ವೈದಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿವಿಧೆಡೆ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಒಂದು ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳು ನದಿಯ ಹರಿವಿನಂತೆ ಅನೇಕ ಊರುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಾಧಕರು ಸಮಾಜದ ಮಧ್ಯೆ ತೆರಳಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.

ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಿವಪುತ್ರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು, ನೀರಡಗುಂಬ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಆಶ್ರಮವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಹೀಗೆ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಾಖೆ, ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಜೀವಂತ ಸೇತುವೆಯಾಯಿತು.

ಕೃಷ್ಣೆಯ ಹರಿವು—ಕುಮಾರೇಶ್ವರರ ಬೆಳಕು

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜವಂಶಗಳ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳ ನೆನಪುಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೂ ಇತಿಹಾಸವೇ.

ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅದು ಶಿವಾನುಭವದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಬೇಕಾದ ಜನಪದವಾಗಿತ್ತು. ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಧನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರದ ಬೆಳಕು ಮೂಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು.

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ತನ್ನ ಎರಡೂ ದಡಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಹರಿದರೂ, ಅದರ ನೀರು ಒಂದೇ ದಡಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಂಕಲ್ಪವೂ ಒಂದು ಊರು, ಒಂದು ಮಠ ಅಥವಾ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಡೆದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಂಬಲ ಮೂಡಿತು; ಅವರು ನಿಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದಲ್ಲಿ ಶಿವಾನುಭವದ ಅರಿವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಾಧಕರು ಹೋದ ಕಡೆ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ದೀಪಗಳು ಬೆಳಗಿದವು.

ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಾಖಾಮಂದಿರವು ಇಂದು ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶವೂ ಇದೇ—ಮಹಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣೆ ಉತ್ಸವದ ವೇದಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜಯಂತ್ಯುತ್ಸವ.

ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಪರಂಪರೆ

ಇಂದು  ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ 159ನೇ ಜಯಂತಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೋತ್ಸವವಲ್ಲ. ಅದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ ಶಿವಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿದ ಅಧ್ಯಾಯ.

2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ, ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ವಚನ–ಭಜನೆ, ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ಭಕ್ತಿವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಈ ಆಚರಣೆ, ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಸಂಘಟನಾ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ್ವರ ಜಯಂತಿ ಮಹೋತ್ಸವ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ, ಪಶ್ಚಿಮಾದ್ರಿ ವಿರಕ್ತಮಠ, ನೀರಡಗುಂಬದ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಪಂಚಮ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಆಗಿರುವುದು ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ಶಿವಯೋಗಾಶ್ರಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಗುರುಪರಂಪರೆಯೇ ಇಂದು ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ್ವರರ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ವೈಭವದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ಸುಂದರ ಪುನರ್ಮಿಲನವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ನಡುಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರೇಶ್ವರರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಭೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇಂದು ಸಿಂಧನೂರಿನ ಜನಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೀವನ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಂದು ಹರಿಗೋಲಿನಲ್ಲಿ ನದಿ ದಾಟಿ ತಲುಪಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಶಿವಯೋಗದ ಕೇಂದ್ರ, ಇಂದು ಸಾವಿರಾರು ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ—ದೀಪಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತವೆ

ರಾಮಗಡ್ಡಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕೃಷ್ಣೆಯ ಹರಿವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕಾಲವೇ ನಮ್ಮೆದುರು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಹರಿವು ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ತಲೆಮಾರುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮರು ಬಿತ್ತಿದ ಸತ್ಯ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

1914ರಲ್ಲಿ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾದ ಶಿವಯೋಗದ ಸಸಿಗೆ ಇಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ, ಅದರ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನರು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು, ಅದರ ಫಲದಿಂದ ಎಷ್ಟು ಬದುಕುಗಳು ಹಸನಾದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟ ಕೈಗಳ ದಿವ್ಯಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಮರೆಯಲಾರದು.

ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಕೇವಲ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕನಸನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು. ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗದ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಸಾಧಕರನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣದ ದಾರಿ ತೆರೆದರು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಮಾಜಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದರು.

ಇಂದು ಸಿಂಧನೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ 159ನೇ ಜಯಂತಿ ಮಹೋತ್ಸವದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಗಳಾರತಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪನ್ಯಾಸ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೇವಾಕಾರ್ಯವೂ ರಾಮಗಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ ಆ ಮೊದಲ ದೀಪಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣೆ ಎಂದಿನಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ರಾಮಗಡ್ಡಿ ಎಂದಿನಂತೆ ನದಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಮೌನದೊಳಗೆ ಈಗಲೂ ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ:

“ಶಿವಯೋಗದ ಬೆಳಕು ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ, ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಜ್ಞಾನದ ದೀಪ.”

ಆ ದೀಪವನ್ನು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸಿದವರು ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು. ಅದನ್ನು ಆರದಂತೆ ಕಾಯ್ದು, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದೇ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ ನಿಜವಾದ ಜಯಂತಿಯ ಗೌರವ.

*ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ

 

ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಓದು — ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿ

By Shrikumara Tarangini 122

ಪ್ರಸ್ತಾವಿಕೆ

ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಓದು — ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿ

ಶ್ರಾವಣಮಾಸದ ಚಿಂತನೆ–೨೭
ದಿನಾಂಕ: ೦೯–೦೯–೨೦೨೬

ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ — ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು — ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರ ದೃಷ್ಟಿಸೃಷ್ಟಿ

ಮೂಲ ಲೇಖಕರು: ಶ್ರೀ ಪ್ರಕಾಶ ಗಿರಿಮಲ್ಲನವರ

ಒಂದೇ ಮಹಾಚೇತನವನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಕವಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಲ, ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಓದಿನ ಅನುಭವ. ಹರಿಹರರು ಕಂಡ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು—ಈ ಎರಡು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ತವಕವೇ ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.

ಹರಿಹರರ ಅಲ್ಲಮನು ಮಾನವೀಯ ಅನುಭವಗಳ ನೆಲೆಯಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಖರದತ್ತ ಏರುವ ಸಾಧಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಚಾಮರಸರ ಅಲ್ಲಮನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಇತರ ಸಾಧಕರ ಬದುಕಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಜಗದ್ಗುರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ಪಯಣ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಆ ಸಾಧನೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಪ್ರಭೆ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳಲ್ಲ; ಒಂದನ್ನೊಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಅಲ್ಲಮತತ್ತ್ವದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಖಗಳು.

ಶ್ರೀ ಪ್ರಕಾಶ ಗಿರಿಮಲ್ಲನವರ ಅವರು ಅಪಾರ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ತೌಲನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಚಿಸಿರುವ ಈ ಮೌಲಿಕ ಲೇಖನವು ಅನೇಕ ಕುತೂಹಲಕರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಾನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಲೇಖನದ ಅರ್ಥವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಳವನ್ನು ಮೊದಲ ಓದಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಚಾರವನ್ನೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದುತ್ತಾ, ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರಿಸಿ, ನನ್ನ ಅರಿವಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ.

ಆ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕೇವಲ ಲೇಖನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾವ್ಯಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡುವ ಹೊಸ ಅನುಭವವನ್ನೇ ನೀಡಿತು. ಹರಿಹರರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಶಿವತ್ವದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಕಂಡರೆ, ಚಾಮರಸರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಚೈತನ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ಲೇಖನದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನನ್ನ ವಿನಮ್ರ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಈ ಅವಲೋಕನ. ಇದು ಮೂಲ ಲೇಖನದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಓದಿ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅದರ ಜ್ಞಾನಪ್ರಭೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಓದುಗನ ಟಿಪ್ಪಣಿ.

— ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕಿಮಠ

 

ಶ್ರಾವಣಮಾಸದ ಚಿಂತನೆ 27 (ದಿನಾಂಕ 9-9-26):ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ : ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಚಿಂತನೆ;ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು : ಹರಿಹರ-ಚಾಮರಸರ ದೃಷ್ಟಿ : ಸೃಷ್ಟಿ

 

ಲೇಖಕ: ಶ್ರೀ ಪ್ರಕಾಶ ಗಿರಿಮಲ್ಲನವರ

 

ಟಿಪ್ಪಣೆಗಳು:

ಚಾಮರಸ ಮತ್ತು ಹರಿಹರರು ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ನಿರೂಪಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಕಥನಪದ್ಧತಿ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಕವಿಗಳ ಶೈಲಿಭೇದವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೇಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಪುರಾಣಾತ್ಮಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.

ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸತ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರವರ ಕಾವ್ಯಶಿಲ್ಪ, ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಓದುಗರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೆಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ

ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿಯೇ ಕನ್ನಡದ ಅಲ್ಲಮಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರ ವಿಶಾಲತೆ, ಆಳ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖತೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

ಕ್ರ.ಸಂ. ಅವಲೋಕನ ಹರಿಹರ ಚಾಮರಸ
೧ ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ರಗಳೆ

ಹರಿಹರನ ಕಾಲ

  • ಕಾಲ: ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾಧ್ರ (ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೫೦ – ೧೨೫೦).
  • ವಿವರ: ಹರಿಹರನನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ “ರಗಳೆಯ ಕವಿ” ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈತ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ಎರಡನೆಯ ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1173-1220) ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕರಣಿಕನಾಗಿ (ಲೆಕ್ಕಿಗ) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದನು

 

 ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ

ಚಾಮರಸನ ಕಾಲ

  • ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೩೦).
  • ವಿವರ: ಚಾಮರಸನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯರ (ದೇವ ರಾಯ II) ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಈತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯವಾದ **’ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ’**ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿದ್ದನು

 
    ಅಲ್ಲಮನು ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಅತಿಮಾನುಷ, ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪ
  ದೃಷ್ಠಿಕೋನ ಹರಿಹರನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾನವೀಯ ಅನುಭವವೇ ಮೂಲಾಧಾರ. ಅವನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೋವು, ಸಂಬಂಧ, ವಿರಕ್ತಿ, ಸಾಧನೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೋನ್ನತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಹರಿಹರನು ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಲೋಕದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ದೇವಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಲೋಕಾನುಭವದ ಮಧ್ಯದಿಂದಲೇ ವೈರಾಗ್ಯದತ್ತ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಿವಾನುಭವದತ್ತ ಸಾಗುವ ಸಾಧಕನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪಂದನೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಆತ್ಮಸಾಧನೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಅಲ್ಲಮನು ಮಾತ್ರ ಹೀಗೆ ಆಗಬಲ್ಲ’ ಎಂಬ ದೂರದ ಅತಿಮಾನುಷ ಭಾವಕ್ಕಿಂತ ‘ಮಾನವನು ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರಬಹುದು’ ಎಂಬ ಅನುಭವದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹರಿಹರನ ನಿರೂಪಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಚಾಮರಸನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ. ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಕೇವಲ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವತತ್ತ್ವದ ದಿವ್ಯತೆ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಜನನ, ಜೀವನ, ಸಂಚಾರ, ಸಾಧಕರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಂವಾದಗಳು, ಮಾಯೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧ–ಯೋಗಿಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಅತಿಮಾನುಷ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಥನತಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಚಾಮರಸನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ರೂಪಕ. ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಸಂಗವೂ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ, ದೇಹಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

 
  ಕವಿಗಳ ಕಥನಪದ್ಧತಿ ಹರಿಹರನು ರಗಳೆಯ ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ ಚಾಮರಸನು ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪುರಾಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿ ಸಂವಾದ, ಮಾಯೆಯ ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣ, ಅಲ್ಲಮನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಗೋರಕ್ಷನಂತಹ ಸಿದ್ಧರ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಚಾಮರಸನ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಥೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲ; ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ
    ಹರಿಹರನಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರೆ ಚಾಮರಸನಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ
  ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವೈರಾಗ್ಯ ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನ ವೈರಾಗ್ಯವು ಅನುಭವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ವೈರಾಗ್ಯ. ಲೋಕದ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ದೇಹದ ನಶ್ವರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಆತನು ಒಳಮುಖನಾಗುತ್ತಾನೆ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನ ವೈರಾಗ್ಯವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವಾತ್ಮಕ. ಆತನು ಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನಲ್ಲ; ಲೋಕದ ಮಾಯಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಮೀರಿ ನಿಂತವನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯವೆಂದರೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಬಂಧನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಮಾಯೆ ಅವನನ್ನು ಆಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಮಾಯೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಅವನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆಯ ಮಾಯಾ ಪ್ರಸಂಗವು ಅಲ್ಲಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
  ಮಾಯೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಹರಿಹರನ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಕಾಮಲತೆ ಅಥವಾ ಮಾಯಾಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅಲ್ಲಮನ ಮನೋಲೋಕದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಾನವೀಯ ಘಟನೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ, ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಚಾಮರಸನು ಈ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಮಾಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯೆಯ ತಂದೆ ಮಮಕಾರ, ತಾಯಿ ಮೋಹಿನಿ, ಗುರು ಅಹಂಕಾರಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೇ ಆಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಮಕಾರ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು ಜಯಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಹೊರಗಿನ ಯಾವುದೋ ಸ್ತ್ರೀಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಲ್ಲ; ಮಾನವ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚಾಮರಸನ ಮಾಯಾ ಪ್ರಸಂಗವು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೂ ಓದಬಹುದಾದ ಆಳವಾದ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ.
  ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಗುರುತ್ವ ಹರಿಹರನಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಲಮನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತಿಗೇರಿದ ಶಿವಯೋಗಿ. ಅವನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅನುಭವವೇ ಅವನ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಚಾಮರಸನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇತರರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಜಗದ್ಗುರು. ಅವನು ಸಾಧಕರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ‘ಕಾಳಿಕೆ’ಯನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಶರಣಮಾರ್ಗದತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋರಕ್ಷನ ಪ್ರಸಂಗ ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ವಜ್ರಕಾಯದ ದೇಹಾಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಾಡುವ ಗೋರಕ್ಷನಿಗೆ ಅಲ್ಲಮನು ದೇಹದ ಅಜೇಯತೆಯಿಗಿಂತ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅಜೇಯತೆ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗೋರಕ್ಷನ ಪರಿವರ್ತನೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಯೋಗಿಯ ಮತಾಂತರವಲ್ಲ; ದೇಹಕೇಂದ್ರಿತ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯಕೇಂದ್ರಿತ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ.

 

ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ವಿವಿಧ ಪಂಥ, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗಗಳ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಶರಣತತ್ತ್ವದ ವಿಶಾಲ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಾಧಕರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಗುರುತ್ವವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಥದ ಸೀಮಿತ ಗುರುತ್ವವಾಗದೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಯಾರನ್ನೂ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಆತ್ಮಾನುಭವದ ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ‘ಗುರು’ಗಿಂತಲೂ ‘ಗುರುತತ್ತ್ವ’ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

 
  ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಲೋಕಸಂಬಂಧ ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನು ಲೋಕಾನುಭವದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಆತ್ಮಾನುಭವದತ್ತ ಸಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.

 

 

 ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಲೋಕಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.

 

ಲೋಕವನ್ನು ತೊರೆದುಹೋಗುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೈರಾಗ್ಯವಾದರೆ, ಲೋಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಬಂಧಿತರಾಗದೆ ಬದುಕುವುದು ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತವಾದ ವೈರಾಗ್ಯವೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಾಮರಸನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬನವಾಸಿಯಿಂದ ಕದಳಿಯವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಮನ ನಿರಂತರ ಸಂಚಾರವು ಈ ಬಂಧನಾತೀತ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಕೇತ. ಅವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾವುದನ್ನೂ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೂ, ಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ, ಸಂಬಂಧಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

 

ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿಗೆ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರೂ, ಆ ಸಿಂಹಾಸನದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲಮನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಶೂನ್ಯ’ವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಸನ ಅಥವಾ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಅಧಿಕಾರದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮೀರುವ ಚೈತನ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆತಾಗ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸುಲಭ; ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರ ತನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸದಂತೆ ಅದರಿಂದಲೂ ಅತೀತನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಅಪರೂಪದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿ. ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲಿದ್ದರೂ ಸಿಂಹಾಸನಾತೀತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

 

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ರೂಪಕಗಳೂ ಚಾಮರಸನ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಹರಿವ ನದಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕಾಲು’, ‘ಉರಿವ ಕಿಚ್ಚಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ನಾಲಗೆ’, ‘ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕೈ’, ‘ಗುಹೇಶ್ವರ ನಿಮ್ಮ ಶರಣಂಗೆ ಸರ್ವಾಂಗವೆಲ್ಲ ಲಿಂಗ’ ಎಂಬ ವಚನದ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಚಲನೆ, ದಹನಶಕ್ತಿ, ಸ್ಪರ್ಶಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾನುಭವದ ಸಮಗ್ರತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ನದಿಯಂತೆ ಅವನು ಹರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗಾಳಿಯಂತೆ ಜ್ಞಾನಾನುಭವವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಲಿಂಗವಾಗುವ ನುಭವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ–ಲಿಂಗ ಭೇದವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾನೆ.

 

 

 
  ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹರಿಹರನ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮುಖ್ಯ ಚಾಮರಸನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಮುಖ್ಯ

 
  ಮಾನವೀಯತೆ ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ‘ಸಾಧಕ’ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ದಿವ್ಯತೆಯಿಂದ ಮಾನವಲೋಕದೊಳಗೆ ಇಳಿದು ಸಾಧಕರನ್ನು ಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೆ ನಡೆಸುವ ‘ಜಗದ್ಗುರು’
    ಹರಿಹರನು ಅಲ್ಲಮನ ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ ಚಾಮರಸನು ಅವನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಗುರುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
    ಹರಿಹರನ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನ ಜೀವನಾನುಭವ ಮುಖ್ಯವಾದರೆ ಚಾಮರಸನ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

 
    ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನು ಮಾನವೀಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಸಾಧಕ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ಆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತ ಜ್ಞಾನಚೈತನ್ಯ
    ಹರಿಹರನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಅನುಭವದ ಪಯಣ ಮುಖ್ಯವಾದರೆ ಚಾಮರಸನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಅನುಭವವೇ ಇತರರ ಪಯಣಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗುತ್ತದೆ
    ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನು ಲೋಕದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನು ಲೋಕದ ಬಂಧಿತರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ
  ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಹೇಗೆ ಬಹುಮುಖವಾಗಿ ವಿಕಸಿತಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು  

 

ಹರಿಹರನು ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಅನುಭವದ ನೆಲೆಗೆ ಇಳಿಸಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಸಮೀಪಗೊಳಿಸಿದರೆ

 ಚಾಮರಸನು ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿ ವಿಶ್ವಮಾನವೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದನು. ಒಬ್ಬನ ಅಲ್ಲಮ ‘ಅನುಭವಿಸಿದವನು’; ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಅಲ್ಲಮ ‘ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವವನು’. ಒಬ್ಬನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಾಧನೆಯ ಪಯಣ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶ. ಈ ಎರಡೂ ಮುಖಗಳು ಒಂದಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

 
  ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಚಾಮರಸರ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸತ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರವರ ಕಾವ್ಯಶಿಲ್ಪ, ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಓದುಗರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೆಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮನಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು,             ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮನಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ, ಪುರಾಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
    ಹರಿಹರನ ಅಲ್ಲಮ ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಶಿವತ್ವದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾದರೆ ಚಾಮರಸನ ಅಲ್ಲಮ ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತೀಕ

 

ಜಂಗಮರೆಂದರೆ ಅಪರಾಧಿಗಳೇ? : ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ

By Shrikumara Tarangini 158

೧೯೦೪ರ ನಿರ್ಣಯದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾತಿನಿಂದನೆಗೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಉತ್ತರ

 

ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಶಿರಹಟ್ಟಿಮಠ ಅವರ “ಆ ಮೂವತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳು” ಎಂಬ ಲೇಖನಮಾಲೆಗೆ ನಾನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ಅವರು- ಅಖಾಡಕ್ಕಿಳಿಯುವ ಮುನ್ನ ನನಗೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

 

ಅವರ ಒಕ್ಕಣಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ:

ಒಂದು — ಹಿರೇಮಲ್ಲೂರು ಈಶ್ವರನ್.

ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು. ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧರ್ಮ ಸಂಘಟನೆಯ ಪದಾಧಿಕಾರಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಅವರ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ: ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು—ಬಸವೇಶ್ವರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಜಂಗಮ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಂಗಮ ಕಾಯಕ ಕೈಗೊಂಡವನು. ಇಂದು ‘ಜಂಗಮ’ ಎಂದರೆ ಜಂಗಮ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಏಣಿಯ ಮಾದರಿಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಜಂಗಮರೇ ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಎಂದು.

ಮುಂದುವರಿದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ:

“೧೯೪೦ರ ವಿಷಯವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಬದಿಗಿಡೋಣ. ಪೂಜ್ಯರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯೊಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಇಡುತ್ತೇನೆ.

೧೯೦೪ರ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಠಗಳಿಗೆ ಜಂಗಮ ಜಾತಿಯವರನ್ನೇ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಣಯ ಆಯಿತೇ, ಇಲ್ಲವೇ?

ಆಗಿದ್ದರೆ—ಜಾತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಧರ್ಮದ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಠಾಧಿಪತಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಜಾತಿಯ ಅರ್ಹತೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದು ಸರಿಯೇ?

ಆಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ—ಆ ಅಧಿವೇಶನದ ನಡಾವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ. ನನ್ನ ಲೇಖನದ ಆ ಭಾಗವನ್ನು ನಾನೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತೇನೆ.

ಇದೊಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಬಂದರೆ ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.”

ಇವು ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಶಿರಹಟ್ಟಿಮಠ ಅವರ “ಕಡ್ಡಿ ಮುರಿದು ಎರಡು ತುಂಡು” ಮಾಡುವ ಮಾತುಗಳು.

“ಹೌದೋ, ಅಲ್ಲವೋ—ಇಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ; ನಿಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಾನೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ!”

 

ಎಂಬ ಆರ್ಭಟ ವಿನಯ್‌ ಅವರ  ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿದೆ.

 

ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸವು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಾಕ್ಷಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಆರೋಪಿಯಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ “ಹೌದು” ಅಥವಾ “ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ ಹೊರಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅದರ ಕಾಲಘಟ್ಟ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಭಾಷೆ, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ, ಅದು ಇತಿಹಾಸದ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಆಯ್ದ ತೀರ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ—

 

ಸಾವಧಾನ, ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಅವರೇ!

 

ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ–ಕರ್ಮ–ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದೊಳಗೆ ಹರಡುವ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ.

ತಾವು ಹಿಂದೆ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ನಂತರ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಮೂಲ ಲೇಖನದಲ್ಲಿದ್ದ ತಪ್ಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕದ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ. ಆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಳಸಿದ ಅಸಭ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ನಾವು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಇಂತಹ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಜಾತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಈಗ ತಮಗೆ ಅತ್ಯವಸರವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ೧೯೦೪ರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನೇ ನೋಡೋಣ.

 

೧೯೦೪ರ ಪ್ರಥಮ ಅಧಿವೇಶನ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

 

೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಪ್ರಥಮ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶ್ರೀ ಶಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜರು—ಅವರು ಜಂಗಮೇತರರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ದಾಖಲಿಸೋಣ.

ಆ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಅನೇಕ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು ಇವು:

 

ನಿರ್ಣಯ ೩

“ಎಲ್ಲಾ ವೀರಶೈವರೂ ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಶಿವದೀಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂತಲೂ, ಲಿಂಗಾಂಗಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂತಲೂ, ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭುಂಜಿಸಕೂಡದೆಂತಲೂ, ತಮ್ಮ ವಿವಾಹ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಗುರುಸ್ಥಲದ ಮಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದಲೇ ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂತಲೂ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಯೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂತಲೂ ಈ ಮಹಾಸಭೆಯವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.”

 

ನಿರ್ಣಯ ೪ (ಅ)

“ಈ ಮತದ ಸಿಂಹಾಸನಾಧಿಪತಿಗಳೂ, ಇವರ ಗೋತ್ರಜರಾದ ಹಿರೇಮಠದವರೇ ಮೊದಲಾದ ಗುರುಸ್ಥಲದವರೂ, ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ, ಲಿಂಗಾಧಾರಣ, ವಿವಾಹ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿ, ತಾವು ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ದುರಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂತಲೂ; ಹೀಗೆ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಹಕ್ಕುಬಾಬುಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಯರು ಕೊಡಕೂಡದೆಂತಲೂ ಈ ಮಹಾಸಭೆಯವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.”

 

ನಿರ್ಣಯ ೫

“ವೀರಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸ್ವಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ತರುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾದ್ದೆಂದು ಮಹಾಸಭೆಯವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.”

 

ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಅವರೇ,

ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಸಿಂಹಾಸನಾಧಿಪತಿಗಳು, ಗುರುಸ್ಥಲದವರು ಮತ್ತು ಮಠಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅವರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ, ಲಿಂಗಧಾರಣೆ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬೋಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಮಠಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಶಿಷ್ಯರು ಹಕ್ಕುಬಾಬು ಕೊಡಬಾರದೆಂಬ ಕಠಿಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

 

ಅಂದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಹಕ್ಕಿನ ನಿರ್ಣಯವಲ್ಲ—ಕರ್ತವ್ಯ ತಪ್ಪಿದ ಗುರುಸ್ಥಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ನಿರ್ಣಯ.

 

ಅಂದಿನ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಗುರುಸ್ಥಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಗೊತ್ತುವಳಿಯನ್ನು—

“ಜಂಗಮ ಜಾತಿಯವರಿಗೇ ಮಠಾಧಿಪತ್ಯ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ನಿರ್ಣಯ”

ಎಂದು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರುಬರೆಯುವುದು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮೂಲಪಠ್ಯದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹೇರಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

 

೧೯೦೮ರ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಅಧಿವೇಶನ ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರ

 

೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶ್ರೀ ಸರದೇಸಾಯಿ ವಂಟಮುರಿಯವರು—ಅವರೂ ಜಂಗಮೇತರರು.

 

ಅಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕುರಿತು ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಣಯ ಹೀಗಿದೆ:

 

“ವೀರಶೈವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ದುರ್ದೈವದಿಂದ ಧರ್ಮಗ್ಲಾನಿಯುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪಟ್ಟದೇವರು, ಚರಮೂರ್ತಿಗಳು ಮೊದಲಾದ ಪೂಜ್ಯರಾದ ಮಹೇಶ್ವರರು ಶಿವಾನುಭವ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಗೊಳಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸತಕ್ಕದೆಂದು ಮಹಾಸಭೆಯವರು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.”

ಇಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಉದ್ದೇಶವೇನು?

 

ಧರ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ; ಶಿವಾನುಭವ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವವುಳ್ಳ ಸಮರ್ಥ ಗುರುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು.

 

೧೯೦೯ರ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಉದ್ದೇಶೋಪಾಯ

 

ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ೧೯೦೯ರ ಉದ್ದೇಶೋಪಾಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ:

 

“ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಗುರುಸ್ಥಲದ ಯೋಗ್ಯ ಮಠಸ್ಥರ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಹುಡುಗರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾಜ್ಞಾನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಲ್ಲದೆ, ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ, ವೇದ, ಆಗಮ, ಉಪನಿಷತ್, ಸ್ಮೃತಿ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಪುರಾತನೋಕ್ತಿಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಈ ವಟುಗಳು ೨೫, ೩೫, ೪೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗುವವರೆಗೆ ಸ್ತ್ರೀದರ್ಶನವಿಲ್ಲದಂತೆ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಸದ್ಗುಣ–ಸದಾಚಾರ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಶಿವಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯ ಗುರುಪೀಠಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತರ ಉದ್ಧಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.”

 

ಈ ಉದ್ದೇಶೋಪಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಗುರುಸ್ಥಲ ಪರಂಪರೆಯ ಮಿತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಮರೆಮಾಚುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು—ಮಠಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಭಾಷಾ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು.

 

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನಡೆ ಏನಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.

 

೧೯೧೧ರಿಂದ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಚನಗಳ ತಾಳೆಗರಿ ಪ್ರತಿಗಳ ವಚನಪಠಣವನ್ನು ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಅರ್ಚನೆ, ಅರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸತೊಡಗಿದರು.

೨೦೧೦ರ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಠರಾವಿನ ಮೂಲಕ ಜಂಗಮೇತರರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

 

ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶತಮಾನ ಮೊದಲು, ಸ್ವತಃ ಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳೇ ಆರಂಭಿಕ ನಿಯಮದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ, ಜಂಗಮೇತರರಾದ ನವಲಗುಂದದ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಪ್ರಥಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.

 

ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಏಕೆ ಮರೆಮಾಚಬೇಕು?

 

೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಭಾಲ್ಕಿಯ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವ ಪಟ್ಟದ್ದೇವರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ರಂದು ಬಬಲಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಮಠದ ಪೀಠವನ್ನೇರಲಿರುವ ಶ್ರೀಗಳವರೆಗೂ ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಸಾಧಕರ ಪರಂಪರೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಲಿಖಿತ ಉದ್ದೇಶೋಪಾಯದ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಿಡಿದು, ಅದರ ಜೀವಂತ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವುದು ಯಾವ ಇತಿಹಾಸನಿಷ್ಠೆ?

 

ಮಠ ಪರಂಪರೆ ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ.

 

ಯಡೆಯೂರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವಿದೆ. ಶ್ರೀ ಯಡೆಯೂರು ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿ ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ನೀಡಿದ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ, ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಪೂಜಾಕೈಂಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಗಮೋಕ್ತವಾಗಿ ವೀರಮಾಹೇಶ್ವರರು ನಿತ್ಯ ತ್ರಿಕಾಲ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ:

  • ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಜನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ;
  • ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ;
  • ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರವೂ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಹಾಗಿದ್ದರೆ ವೀರಮಾಹೇಶ್ವರರು, ಗುರುಸ್ಥಲ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮಠದ ಪೂಜಾಧಿಕಾರವನ್ನು ೧೯೦೪ರ ಮಹಾಸಭೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಸರಿ?

೧೯೦೪ರ ನಿರ್ಣಯವು ತನ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತೇ ಹೊರತು, ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ.

 

ಹಿರೇಮಲ್ಲೂರು ಈಶ್ವರನ್ ಅವರ ಸೂತ್ರ ಇಲ್ಲೇಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

 

ಹಿರೇಮಲ್ಲೂರು ಈಶ್ವರನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಸವೇಶ್ವರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಜಂಗಮ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಂಗಮ ಕಾಯಕವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವನು; ಇಂದು ಜಂಗಮ ಎಂದರೆ ಜಂಗಮ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ಏಣಿಯ ಮಾದರಿಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಜಂಗಮರೇ ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.

 

ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಪಾಟೀಲರು, ಗೌಡರು, ಜಮಾದಾರರು ಮತ್ತು ದೇಸಾಯರು ಜಮೀನು, ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಣಜಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಜೀವನವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕುಂಬಾರರು, ಕಮ್ಮಾರರು, ಬಡಿಗರು ಮತ್ತು ಹೂಗಾರರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರಾಗತ ಕಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ–ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಜಂಗಮರ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜವೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮಠಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರಿಸಿತು.

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತ ಹಾಗೂ ಗುರುಪೀಠಗಳ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಜಂಗಮರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪದ್ಧತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಏಕಮಾತ್ರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

 

ಜಂಗಮರಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಮೇಲರಿಮೆ ಬೆಳೆಯಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ವಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲರಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಅಯ್ಯನವರು’ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಪಾದೋದಕ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಶೇಷಾನ್ನವನ್ನು ಪ್ರಸಾದವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ‘ಭಕ್ತರೂ’ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಾಲುದಾರರು.

ಒಬ್ಬರು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಆ ಪೀಠವನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಕುಳಿತವನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಕಿ, ಹೊತ್ತವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬಹುದೇ?

 

ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು–ಮೂರು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಜಂಗಮ ಸಮುದಾಯದವರು; ಉಳಿದ ಬಹುಪಾಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಜಂಗಮೇತರರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮಹಾಸಭೆಯನ್ನೇ ‘ಜಂಗಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸಂಚು’ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಯಾವ ಅಂಕಿ–ಅಂಶದ ನ್ಯಾಯ?

 

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಠಗಳು ವೈಭವದ ಅರಮನೆಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

 

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಹುತೇಕ ಮಠಗಳು ಇಂದಿನಂತೆ ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುವ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಗುಡಿಸಲು ಮಠಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುವುದೆಂದರೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಆಸ್ತಿಯ ಒಡೆಯನಾಗುವುದಲ್ಲ. ಕಠಿಣ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಪೂಜೆ, ಪಠಣ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ಹೊಣೆ ಹೊರುವುದಾಗಿತ್ತು.

ಜೋಳಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಕಂತಿಭಿಕ್ಷೆಯ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ತಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮಠದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಬಡಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಪರವೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಆ ಮಠಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಅನ್ನದಾಸೋಹದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಆ ಕಾಲದ ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಮಠದ ಆಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ತೂಗಿ, ಆಗಿನ ಜಂಗಮನನ್ನು ಇಂದಿನ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಆಸ್ತಿಯ ಒಡೆಯನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ—ಕಾಲಭೇದವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಚಾರ.

 

ಸಂಶೋಧನೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ವಿರುದ್ಧ ‘ಸಂವಿಧಾನ’ ನಿರ್ಮಾಣ

 

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜರೆಯುವುದನ್ನೇ ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಹಾಸಭೆಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯಕಾಯಕ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಬಸವತತ್ವದ ಪರಿಪಾಲನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಂತಿದೆ.

ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಬಹುತೇಕ ‘ವೈದಿಕತನ’ ಮತ್ತು ‘ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಸುತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.

ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ—

  • ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಂಗಮರು ಆಂಧ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಆರಾಧ್ಯರು;
  • ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳು ಏಳು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಜಂಗಮರು ನಡೆಸಿದ ನರಮೇಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು—

ಎಂಬ ವಾದಗಳನ್ನು ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಶಿರಹಟ್ಟಿಮಠ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅನೇಕರು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಸಂವಿಧಾನದಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ಪ್ರದೇಶವು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಗ್‌ಗಳಂತಹ ಮಹಾಮಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳು ಬರಗಾಲ–ಪ್ಲೇಗ್‌ನಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜಂಗಮರು ನಡೆಸಿದ ನರಮೇಧವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸಂಶೋಧನಾವಿರೋಧವಲ್ಲ.

ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರೆಂಬ ಗೌರವ ಬೇರೆ; ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತೀತವೆಂಬ ನಿಲುವು ಬೇರೆ.

 

ಡಾ. ಎಸ್.ಎಂ. ಜಾಮದಾರ್ ಅವರ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ.

 

ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಬಿಡಿ; ಮಠದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ‘ಸ್ವಾಭಿಮಾನ’ದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಹಾಸಭೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಾ. ಎಸ್.ಎಂ. ಜಾಮದಾರ್ ಅವರು ಟಿವಿ–೯ ವಾಹಿನಿಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಮದುರ್ಗದ ಪೂಜ್ಯ ಅವರಾದಿ ಫಲಹಾರೇಶ್ವರ ಮಠದ ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದನಿಲಯ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದ ಪೂಜ್ಯ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಅಪ್ಪಗಳ ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾದನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ತಮ್ಮ ತಂದೆಯವರು ಅದನ್ನು ತಡೆದು ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಡಾ. ಜಾಮದಾರ್ ಅವರು ಹೀಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ:

“ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇರತಕ್ಕಂತಹ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಊಟವು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ತಂದ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’. ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಂದ ಊಟವನ್ನು ನೀನು ಉಂಡರೆ, ನೀನೂ ಭಿಕ್ಷುಕನಾಗುತ್ತೀಯೆ; ಭಿಕ್ಷುಕರ ಭಿಕ್ಷುಕನಾಗುತ್ತೀಯೆ!”

ಅವರ ತಂದೆಯವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿರಬಹುದು. ಅದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ. ಆದರೆ ಆ ಮಾತನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವಾಗ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮಠಗಳ ಪ್ರಸಾದನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಘನತೆಗೆ ಆಗುವ ಅವಮಾನ ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲವೇ?

ಮಠದ ದಾಸೋಹದಿಂದ ಊಟ ಮಾಡಿದರೆ “ಭಿಕ್ಷುಕ”ನಾಗುವುದಾದರೆ, ಜನರ ತೆರಿಗೆ ಹಣದಿಂದ ನೀಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಪಡೆದು ಓದಿದಾಗ ಆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಏಕೆ ಮೌನವಾಯಿತು?

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಹಣವೂ ಆಕಾಶದಿಂದ ಉದುರಿಬಿದ್ದದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ಜನರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ತೆರಿಗೆಯ ಹಣವೇ.

ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಉಚಿತ ನೆರವು ‘ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್’; ಸಮಾಜ ನೀಡಿದ ಉಚಿತ ಅನ್ನ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’—ಇದು ಯಾವ ಘನತೆಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ?

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಜೋಳಿಗೆ ಹೊತ್ತು ಮನೆಮನೆಗೆ ನಡೆದು, ಭಿಕ್ಷೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ತಾವು ಉಣ್ಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಠದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯವರು ಅಂದಿನ ಆ ಕಠಿಣ ಮಠಜೀವನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಹಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡಿದ ಜೋಳಿಗೆ ಅವಮಾನವಲ್ಲ; ಅನ್ನವನ್ನೂ ಅನ್ನದಾತರನ್ನೂ ಅವಮಾನಿಸುವ ನಾಲಿಗೆಯೇ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

 

ಡಾ. ಜೆ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ‘ಹಿಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯ–ಜೋಳದ ಅಯ್ಯ’

 

ಡಾ. ಜೆ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ. ಪಡೆದವರು. ಅವರು ಪಡ್ಡೆ ಹುಡುಗರಲ್ಲ; ವಯಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧರು.

ಆದರೂ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರನ್ನು “ಹಿಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯ”, “ಜೋಳದ ಅಯ್ಯ” ಎಂದು ಜರೆಯುವ ಭಾಷೆ ಪದೇಪದೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ–ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಮನೆಮನೆಗೆ ಜೋಳಿಗೆ ಹೊತ್ತು ಭಿಕ್ಷೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಬಡವರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಸೋಹಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ ಬದುಕು ಅವರಿಗೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ.

ಆದರೆ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜೋಳ ಅವಮಾನದ ಪದಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡವರ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿದ ಅನ್ನದ ಸಂಕೇತಗಳು. ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ, ತಾಯಂದಿರ ಮುಷ್ಟಿಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕರುಣೆ ಅಡಗಿದೆ.

“ಹಿಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯ”, “ಜೋಳದ ಅಯ್ಯ” ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುವವರು, ತಾವೇ ಜೋಳಿಗೆ ಹೊತ್ತು ಹತ್ತಾರು ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಹಸಿದವರಿಗೆ ಹಂಚುವ ಕಠಿಣ ಕಾಯಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುವವರು ಮೊದಲು ಆ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಎಷ್ಟು ಬಡಮಕ್ಕಳ ಬದುಕು ಅರಳಿತು ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಓದಲಿ. ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅದರ ಭಾರವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ನೋಡಲಿ.

 

ಡಾ. ವಿಜಯಕುಮಾರ ಕಮ್ಮಾರರ ‘ಐನಾರ’

 

ತುಮಕೂರಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಉದ್ಯಮಿ ಡಾ. ವಿಜಯಕುಮಾರ ಕಮ್ಮಾರ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ “ಐನಾರ” ಎಂಬ ಹೀಗಳಿಕೆಯ ಸಂಬೋಧನೆ ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪದವನ್ನು ಬಳಸದೆ ಹೋದರೆ ಅವರ ಜಂಗಮವಿರೋಧಿ ಟೀಕೆಯೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನೇ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿ ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಯಾವ ಬಸವತತ್ತ್ವ?

ಜಂಗಮ ಪರಂಪರೆಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ದಾಖಲೆಸಹಿತ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಬೇರೆ; ಜಂಗಮರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹೀಗಳೆಯುವುದು ಬೇರೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ವೈಚಾರಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ; ಎರಡನೆಯದು ನೇರ ಜಾತಿನಿಂದನೆ.

ಜಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದೇ ಸಮಾನತೆಯಾದರೆ, ಅದು ಬಸವತತ್ತ್ವವಲ್ಲ—ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ತತ್ತ್ವದ ಮುಖವಾಡ.

“ಐನಾರ” ಎಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುವವರು, ಅಂದಿನ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ ಹೊತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಪಾಲಿಸಿ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವಿಧಿ–ವಿಧಾನಗಳ ನಡುವೆ ಬಡವರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸನ್ಯಾಸಜೀವನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಇತರರು ಹೊತ್ತ ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಇಂದು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿ ಗೇಲಿ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ಸಮಾಜ ನೀಡಿದ ಧಾನ್ಯವಷ್ಟೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಹಸಿದವರ ಬದುಕಿನ ಹೊಣೆಯೂ ಇತ್ತು.

 

ಪ್ರೊ. ಸಿದ್ದು ಯಾಪಲಪರವಿ ಮತ್ತು ದಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ಹುಟ್ಟು.

 

ವಚನ ಟಿವಿಯ ಮಾಲೀಕರಾದ ಪ್ರೊ. ಸಿದ್ದು ಯಾಪಲಪರವಿ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಜಾತಿ ಜಂಗಮರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಸಾಹಿತಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಹುಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೇ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ‘ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ’ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಚಾರವನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ಖಂಡಿಸಲಾಗದಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕೈಹಾಕುವುದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಸೋಲಿನ ಕೊನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು.

ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಿಲುವು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕು ಪ್ರೊ. ಸಿದ್ದು ಯಾಪಲಪರವಿ ಅವರಿಗೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಜಂಗಮ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದನ್ನೇ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ವಸ್ತುವಾಗಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

ಯಾರೂ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟನ್ನೇ ಅವಮಾನಿಸುವವರು ಜಾತಿವಿನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಜಾತಿಯ ವಿಷಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪಾತ್ರೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯವರು, ತಮ್ಮದೇ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಬಸವತತ್ತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?

ಇಂತಹ ಮನಸ್ಥಿತಿಯವರು ಅಂದಿನ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಜಾತಿ–ಕುಲ ನೋಡದೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಹಸಿದವನಿಗೂ ಪ್ರಸಾದ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಹುಟ್ಟನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುವ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯ ವಚನಗಳು ಮೊಳಗಿದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ನೈತಿಕ ಧ್ವನಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

 

ಸಾಣೇಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಗಳ ‘ಅವಿವೇಕಿ ಜಂಗಮ ಸ್ವಾಮಿಗಳು’

 

ಲಿಂಗೈಕ್ಯ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸಪ್ಪ ಅಪ್ಪ ಅವರ ಕ್ರಿಯಾಸಮಾಧಿಯ ವಿಧಿ–ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ ಜಂಗಮ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಅದೇ ಸೂತಕದ ಮನೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾಣೇಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಗಳು, ಆ ವಿಧಿ ನೆರವೇರಿಸಿದವರನ್ನು “ಅವಿವೇಕಿ ಜಂಗಮ ಸ್ವಾಮಿಗಳು” ಎಂದು ನಿಂದಿಸಿದರು.

ಕುಟುಂಬದ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಬಂದವರು ಅವರು. ಕುಟುಂಬವೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವರು ಅವರು. ಅಂತಹವರನ್ನು ಅದೇ ಮನೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದು ಯಾವ ಅನುಭಾವ? ಯಾವ ಬಸವತತ್ತ್ವ? ಯಾವ ಕನಿಷ್ಠ ಸಭ್ಯತೆ?

ವಿಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಗಮ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಧಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೇ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ “ಅವಿವೇಕಿಗಳು” ಎನ್ನುವುದು ವೈಚಾರಿಕತೆ ಅಲ್ಲ—ವೇದಿಕೆಯ ಅಹಂಕಾರ.

ಸಾಣೇಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಮಠದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ, ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಜನನದಿಂದ ಮರಣದವರೆಗಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ–ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಮಠದ ಅಧಿಕಾರದ ಘನತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವವರು, ಇನ್ನೊಂದು ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವಕರ ಘನತೆಯನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕಲ್ಲವೇ?

ತಾವು ಮಠಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಪವಿತ್ರ ಸೇವೆ; ಜಂಗಮರು ವಿಧಿ ನೆರವೇರಿಸುವುದು ‘ಅವಿವೇಕ’—ಇದು ಯಾವ ನ್ಯಾಯ?

ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಮಠದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೋಗುವ ಜಾತಿ ಜಂಗಮರನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದು ಸಮಾನತೆಯಲ್ಲ. ಅದು ತಮ್ಮ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಕೇಳುತ್ತಾ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ ನೀಡುವ ದ್ವಂದ್ವನೀತಿ.

ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ—ಈ ಮನಸ್ಥಿತಿಯವರು ಅಂದಿನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಮಠದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ಎಂದವರು,
ಜಂಗಮರನ್ನು ‘ಹಿಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯ–ಜೋಳದ ಅಯ್ಯ’ ಎಂದವರು,
‘ಐನಾರ’ ಎಂದು ಹೀಗಳೆದವರು,
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುಟ್ಟನ್ನೇ ವ್ಯಂಗ್ಯಕ್ಕೆ ಎಳೆದವರು,
ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ನೆರವೇರಿಸಿದವರನ್ನು ‘ಅವಿವೇಕಿ ಜಂಗಮ ಸ್ವಾಮಿಗಳು’ ಎಂದವರು—

ಅಂದಿನ ಗುಡಿಸಲು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಜೋಳಿಗೆ ಹೊತ್ತು, ಮನೆಮನೆಗೆ ನಡೆದು, ಮುಷ್ಟಿಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಹಸಿದವರಿಗೆ ದಾಸೋಹ ಮಾಡಿ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರ ಪಾಲಿಸಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೇ?

ಉತ್ತರವನ್ನು ಅವರವರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯೇ ಹೇಳಬೇಕು.

ಜೋಳಿಗೆ ಹೊರುವ ತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲದವರು ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಬಾರದು.
ದಾಸೋಹದ ಹಸಿವು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರು ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ಎನ್ನಬಾರದು.
ಬೇರೊಬ್ಬರ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡದವರು ಆ ಹುಟ್ಟನ್ನೇ ಅಪರಾಧವಾಗಿಸಬಾರದು.
ತಮ್ಮ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಬಯಸುವವರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯಕವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

 

ಮಠಗಳ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಕಣ್ಣು

 

ಈ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಠಗಳು ಗುಡಿಸಲುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಜೋಳಿಗೆ, ಕಂತಿಭಿಕ್ಷೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಪರವೂರಿನ ಯಾತ್ರಿಕರ ಸೇವೆಯೇ ಅವುಗಳ ಸಂಪತ್ತು.

ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕೆಲವು ಮಠಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಮನುಷ್ಯರ ಸಹಜ ಆಸೆ–ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ನೋಡಿದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗಾಯತ ಮಹಾಸಭೆಯ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರ ದೃಷ್ಟಿ ಈಗ ಮಠಗಳ ತತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ.

ಮಠಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಾಳು ಗುಡಿಸಲುಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಜಂಗಮವಿರೋಧದ ಈ ಮಹಾಸಂಶೋಧನೆ ಇಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತೇ?

 

ಜೋಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯಾರಿಗೂ ಮಠ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆಸ್ತಿ ಕಾಣಿಸಿದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಠದ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕಿನ ನೆನಪಾಯಿತು!

 

ಮಠಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವೂ ಬೇಕು. ದುರುಪಯೋಗವಿದ್ದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜಂಗಮ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿ, ದಾಸೋಹವನ್ನೇ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ಎಂದು ಅವಮಾನಿಸಿ ಮಠಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

 

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಶ್ರೀ ವಿನಯ್ ಅವರಿಗೆ

ತಾವು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.

೧೯೦೪ರ ಮೂಲ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ—

ಅಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಗುರುಸ್ಥಲ–ಮಠಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ಶಿವಯೋಗಮಂದಿರದ ಆರಂಭಿಕ ಉದ್ದೇಶೋಪಾಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಸ್ಥಲದ ಮಠಸ್ಥರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದರೂ, ಸ್ವತಃ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳೇ ಜಂಗಮೇತರರಾದ ನವಲಗುಂದದ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಥಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

 

ಇದೀಗ ತಾವು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ, ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಬರೆದ ತಮ್ಮ ಲೇಖನದ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತೀರಾ?

 

ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಲೇಖನ ಬರೆದು, ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಮತ್ತು ಅಸಭ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವೆ ಮೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಮರೆಮಾಚುತ್ತೀರಾ?

 

ಹಿರೇಮಲ್ಲೂರು ಈಶ್ವರನ್ ಅವರ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಲ್ಲ.
ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಸಂವಿಧಾನವಲ್ಲ.
ಡಾ. ಎಸ್.ಎಂ. ಜಾಮದಾರ್ ಅವರ ‘ಭಿಕ್ಕಿಕೂಳು’ ದಾಸೋಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಲ್ಲ.
ಡಾ. ಜೆ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲರ ‘ಹಿಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯ–ಜೋಳದ ಅಯ್ಯ’ ಬಸವತತ್ತ್ವವಲ್ಲ.
ಡಾ. ವಿಜಯಕುಮಾರ ಕಮ್ಮಾರರ ‘ಐನಾರ’ ಸಮಾನತೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ.
ಪ್ರೊ. ಸಿದ್ದು ಯಾಪಲಪರವಿ ಅವರು ದಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರ ಹುಟ್ಟನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು ವೈಚಾರಿಕತೆಯಲ್ಲ.
ಸಾಣೇಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಗಳು ಜಂಗಮ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ‘ಅವಿವೇಕಿಗಳು’ ಎನ್ನುವುದು ಅನುಭಾವವಲ್ಲ.

 

ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಹುಟ್ಟು, ಕಾಯಕ, ಜೋಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾಸೋಹವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

 

ಜಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ; ಜಾತಿಯವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಬೇಡಿ.
ಮಠಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ; ದಾಸೋಹವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬೇಡಿ.
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ; ಆಯ್ದ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬೇಡಿ.

 

ತಾವು ಹೇಳಿದಂತೆ—

“ಇದೊಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಬಂದರೆ ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.”

ಇಗೋ, ದಾಖಲೆಸಹಿತ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.

ಉಳಿದ ಅರ್ಧಭಾಗಕ್ಕೂ ನಾನು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ.

— ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ

 

 

Did Hanagal Shri Kumara Shivayogi Work Against Untouchability and for Gender Equality?

By Shrikumara Tarangini 208

Author: Shreekant Choukimath

==================

 

Dear Dr. T. R. Chandrasekhara Ji,

You have asked:

“Did this Guru fight against untouchability and for gender equality? My curiosity is to know the truth.”

As an academic and economist associated with the Jagatika Lingayat Mahasabha, your curiosity deserves an answer grounded in historical events—not merely in devotional praise.

The answer is an unequivocal yes.

However, Hanagal Shri Kumara Shivayogi did not fight social inequality through slogans alone. He confronted it through food, healthcare, education, spiritual initiation and institution-building—at a time when challenging caste discrimination and educating women demanded extraordinary moral courage.

Service Beyond the Barriers of Caste

Hanagal Shri Kumara Shivayogi assumed responsibility for the administration of the Hanagal Virakta Math in 1896. In the very next year, 1897, the region was devastated by drought and plague.

During that humanitarian crisis, he opened the Math’s food distribution service to everyone, without discrimination based on caste or social status. Having acquired considerable knowledge of Ayurveda, he personally visited the homes of people suffering from disease and treated them without asking to which caste they belonged.

At a time when even physical proximity to certain communities was treated as “pollution,” entering their homes, treating their illnesses and feeding them was not a symbolic gesture. It was social reform in its most courageous and compassionate form.

Education and Dignity for the Visually Impaired

In 1901, Shri Kumara Shivayogi brought visually impaired students from Kadashettihalli and arranged for their education and musical training. Among those who emerged from this endeavour was the celebrated Pandit Panchakshara Gawai.

Shri Kumara Shivayogi later directed Pandit Panchakshara Gawai to establish an institution at Gadag where students from all communities could receive education and training. That institution became the renowned Veereshwara Punyashrama.

Its legacy continues even today. Internationally acclaimed Hindustani classical vocalist Padma Shri Pandit M. Venkatesh Kumar is among the distinguished disciples shaped by this tradition. His life and public recollections remain living testimony to the inclusive educational movement that grew from Shri Kumara Shivayogi’s vision.

Education for Communities Subjected to Untouchability

The late Pujya Basavalinga Swamiji of Navalgund records in Linganudi that, around 1909, children belonging to communities then subjected to untouchability were denied admission to an existing school near Badami.

Shri Kumara Shivayogi did not remain a silent spectator. He arranged a separate school at Mangaluru village in the Badami region so that those children would not be deprived of education.

Today, one may debate the form that intervention took within the limitations of that historical period. But its purpose is unmistakable: children rejected by the prevailing social order had to be educated.

Spiritual Equality Put into Practice

For Shri Kumara Shivayogi, spiritual dignity was not the privilege of birth.

He bestowed Ishtalinga and later Lingadeeksha upon his childhood friend Talawar Choudappa Nayaka of Joisaraharalahalli, who thereafter became known as Choudayya and devoted his life to service at Shivayogamandira. The episode is recorded with reference to family testimony and Parapate: Paramparege Hosa Munnudi. Read the documented account.

He also conducted mass Lingadeeksha for Madivala devotees at Hanagal and Hirekerur, as recorded by Shri Shivalinga Shastri in Parapate: Paramparege Hosa Munnudi. Another mass Lingadeeksha is recorded at Halagali in Bilagi Taluk in 1909.

Kumaresha Charite—Gurukanda records another profound incident: Shri Kumara Shivayogi accepted milk from Kanalli Bharamappa, who belonged to a community then treated as untouchable, and used it for his Linga Puja.

One must understand the revolutionary meaning of that act in its historical context. By accepting the milk for sacred worship, he challenged the very notion that a human being—or anything offered by that person—could be considered impure because of caste.

Shivayogamandira’s Influence Beyond India

In 1929, at the age of five, Shri Mahesh Ghatradyal entered Shivayogamandira and received training in yoga, meditation, scriptures and discipline. He later carried that spiritual and cultural training to France and earned distinguished national recognition there, including the Legion of Honour.

His journey from Shivayogamandira to France demonstrates that the institution founded by Shri Kumara Shivayogi was not designed to create a closed hereditary circle. It trained individuals capable of serving humanity across geographical, social and cultural boundaries. Read the documented account.

His Contribution to Women’s Education and Equality

Shri Kumara Shivayogi’s commitment to women’s empowerment was equally practical and far ahead of its time.

At the Third Session of the Akhil Bharat Veerashaiva Mahasabha, held at Solapur in December 1907, he ensured the adoption of a specific resolution supporting women’s education.

He did not allow that resolution to remain confined to conference proceedings.

In 1908, he established the Akkamahadevi Girls’ School at Hirekerur. The school began with only seven girls because prevailing social attitudes strongly opposed female education. Shri Kumara Shivayogi went from locality to locality, addressed families and persuaded parents to educate their daughters.

Within two years, the number of students reportedly increased from seven to seventy.

This was not merely the opening of a school. It was a direct challenge to the belief that a woman’s life should remain confined to domestic labour and social submission. The school gave girls literacy, self-respect and the confidence to participate in public and spiritual life. Some of its students later emerged as public religious speakers—an exceptional development for that period. Read the history of the Akkamahadevi Girls’ School.

Shri Kumara Shivayogi also gave women a meaningful platform at the 1909 Veerashaiva Mahasabha Session held in Ballari. That institutional opening helped create a tradition in which women scholars and leaders could participate in religious and public discourse. In later decades, distinguished women such as Jayadevitayi Ligade emerged through this broader reformist environment.

It is also worth remembering that Jagadguru Mate Mahadevi later served for several years as a Vice-President of the Akhil Bharat Veerashaiva Mahasabha. This historical fact demonstrates that women’s leadership was not alien to the Mahasabha’s institutional tradition.

Let History Be Judged by Action

Dr. Chandrasekhara Ji, the life of a reformer must not be judged solely by whether he used the vocabulary preferred by later generations. It must be judged in the context of his time and by the barriers he actually broke.

Hanagal Shri Kumara Shivayogi:

  • Fed people without caste discrimination during drought and plague.
  • Entered the homes of the afflicted and treated them without considering caste.
  • Educated visually impaired children and encouraged inclusive musical institutions.
  • Arranged education for children denied schooling because of untouchability.
  • Conferred Ishtalinga and Lingadeeksha across caste boundaries.
  • Accepted an offering from a person treated as “untouchable” and used it in sacred worship.
  • Secured a resolution supporting women’s education in 1907.
  • Founded the Akkamahadevi Girls’ School in 1908.
  • Created institutional space for women’s education, scholarship and leadership.

These are not merely ceremonial claims made during a Jayanti celebration. They are episodes recorded in biographies, institutional histories, oral testimonies and community records.

A Guru who fed the hungry without asking their caste, treated the diseased without fearing “pollution,” placed the Ishtalinga on socially excluded devotees and put books into the hands of girls was not merely speaking about equality.

He was practising it.

Your curiosity is welcome, because honest questions lead us towards truth. But historical truth must be pursued with the same seriousness whether the evidence supports our assumptions or challenges them.

We respectfully invite you to study these records, examine the cited works and, if necessary, interview the surviving disciples and institutional representatives.

Let us examine history through evidence—not through ideological convenience.

With respectful regards,
Shreekant Choukimath