“ಕಾಣದ ಕಡಲಿಗೆ ಹಂಬಲಿಸಿದ ಮನ” : ಲೇಖಕ -ಶ್ರೀಕಂಠ.ಚೌಕೀಮಠ

ಮಹನೀಯರ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಜೀವಂತ ರೂಪ

ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಅವರ ನಡೆ, ಅವರ ಕರುಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿ, ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಶ — ಯಾವುದೂ ನನ್ನ ಅನುಭವದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಗಲಿದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ನಾನು, ಅವರನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳ ನಡುವೆ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಹಿರಿಯರ ಸ್ಮರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೀರ್ತನಕೇಸರಿ, ಕವಿರತ್ನ ಬಿ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹುಲ್ಕಂಟೆಮಠ ತುಮಕೂರು ಅವರು ಶ್ರೀ ಫ.ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ “ಶಿವಾನುಭವ” ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದ “ಶ್ರೀ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶಿವಯೋಗಿಗಳೂ ಲಿಂಗವಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ” ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಆ ಲೇಖನದ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳು ನನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾವು ಮಹನೀಯರನ್ನು ಅವರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳವರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಎತ್ತರದವರು. ಅವರು ಕೇವಲ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲ; ಅವರು ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ರೂಪಕ.

“ಲಿಂಗವಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪುತ್ಥಳಿ” ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಒಂದು ಮಾತೇ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಸುಖ–ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಮ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ, ಸಮಾಜದ ಅವಮಾನದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ನೋವಾದ, ಸಮಾಜದ ಗೌರವದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಅರಳಿದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಗಾಧತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ನತವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಠದ ಪೀಠವಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದದ್ದು ಸಮಗ್ರ ವೀರಶೈವ ಸಮಾಜದ ಚಿಂತನೆ. ಲಿಂಗವಂತ ಸಮಾಜ ಮಂಗಳಕರವಾಗಿ ಬೆಳಗಬೇಕು, ವೀರಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯವಾಗಬೇಕು, ನಮ್ಮ ಕವಿಗಳು–ಪಂಡಿತರು–ಕಲಾವಿದರು ಜಗತ್ತಿನ ನಡುವೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಹಂಬಲವೇ ಅವರ ಉಸಿರಾಗಿತ್ತು.

ಅಂತಹ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನೊಳಗೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ ಮೂಡಿತು. ನಾನು ಓದುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲೇಖನವಲ್ಲ; ಅದು ಒಬ್ಬ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ಆತ್ಮದರ್ಶನದ ಕಿಟಕಿಯಂತಿತ್ತು. ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಚರಿತ್ರೆ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸದ ಮಂಜಿನಾಚೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕರುಣಾಮಯ, ಜಾಗೃತ, ತಪೋಮಯ ಮುಖ ನನ್ನತ್ತ ನೋಡುವಂತಾಯಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು — ಕೆಲವರು ದೇಹದಿಂದ ಅಗಲುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳು ಅಂತಹ ಅಮರ ಚೈತನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.

ಶ್ರೀ ಹಾನಗಲ್ಲ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಚರಿತ್ರೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ತಾದುದೋ, ಅಷ್ಟೇ ವಿಚಿತ್ರವೂ ಹೌದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಎದ್ದು, ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮಹಾಪುರುಷರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅದ್ಭುತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅವರಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಶಾಲಾ ಮಾಸ್ತರರಾಗಿದ್ದವರು ಮುಂದೆ ಶಿವಯೋಗಿಗಳಾದರು. ಅವರು ಪರಂಪರೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಂಡಿತರಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪಂಡಿತರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನೇ ರೂಪಿಸಿದ ಮಹಾಗುರುಗಳಾದರು. ಅವರು ಕವಿಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅನೇಕ ಮಹಾಕವಿಗಳ ಕಲಮಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನರಲ್ಲ; ಆದರೆ ದೇಶದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೋರಾಡಿದ ಮಹೋನ್ನತ ಚೇತನರಾದರು.

ಅವರ ಬದುಕಿನ  ಅತ್ಯಂತ ಅಪೂರ್ವ ಅಂಶವೆಂದರೆ — ಅವರು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೀರ್ತಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂತು. ಅವರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾರ್ಥವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ “ನನ್ನ ಸಮಾಜ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಬೇಕು” ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಉಸಿರಿನೊಳಗೆ ಕರಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವರು ವೈಭವದ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಏರಿದವರಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವೇ ಅವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆಬಾಗದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನವಲ್ಲ; ಒಂದು ಚಳವಳಿಯ ಜೀವಂತ ರೂಪಕ.

ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ, ವೀರಶೈವ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ — ಗ್ರಂಥಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದವರು, ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದವರು, ತತ್ವೋಪದೇಶ ಮಾಡಿದವರು, ಪಾಠಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು, ಯೋಗವಿದ್ಯೆ ಬೋಧಿಸಿದವರು, ವಾದವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತವರು, ಸದಾಚಾರದ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿದವರು, ಸಮಾಜ ಸಂಘಟನೆಯ ಕನಸು ಕಂಡವರು… ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹಾತ್ಮರೆಂದರೆ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ, ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನಾನು ಉಸಿರು ಬಿಗಿಹಿಡಿದು ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪದಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಯುಗದ ಚಲನೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಾಧನೆಗಳಾಚೆಗೂ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೃಶ್ಯಗಳು ಜೀವಂತವಾದವು — ಗೋಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ವಿಭೂತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು… ಸಮಾಜದ ಬದುಕು ಯಾವ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಚಿಂತನೆ ತನ್ನ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತನಕ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ತನಕ, ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಆತ್ಮೋನ್ನತಿ ತನಕ — ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಡದ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಕೇವಲ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಜಾಗೃತ ಚೇತನವಾಗಿ, ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿದ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿ, ಇಂದಿಗೂ ಬದುಕಿರುವ ಮಹಾಪುರುಷರಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಾನು ಸ್ಥಬ್ಧನಾದೆ.

ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಿಂದ ಅಗಲಿ ತೊಂಬತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಕಾಲದ ಗಾಳಿ ಎಷ್ಟೋ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಧೂಳಿನೊಳಗೆ ಮರೆಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದೆಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾದಂತಿದೆ. ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಪರಿಮಳ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಒಂದು ಯುಗ ಕಳೆದುಹೋದರೂ, ಅವರ ಇರುವಿಕೆಯ ಅನುಭವ ಇನ್ನೂ ಸಮಾಜದ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.

“ಹೇಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಪೂಜ್ಯರು?” — ಈ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಅರ್ವಚನೀಯ ಕೌತುಕವಾಗಿ ಮೂಡಿತು.

ಕಾಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ, ಭೇಟಿಯಾಗದ ಮಹಾತ್ಮನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕೆಂಬ ಒಳಚಿಲುಮೆ… ಅದು ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲವಲ್ಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ ಒಂದು ತಪಸ್ಸಿನಂತೆ ಭಾಸವಾಗತೊಡಗಿತು.

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರ ಅಮರ ಭಾವಗೀತೆಯ ಸಾಲುಗಳು ನೆನಪಾದವು — “ಕಾಣದ ಕಡಲಿಗೆ ಹಂಬಲಿಸಿದೆ ಮನ…”

ಆ ಕವಿತೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೀತೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವನ ಆತ್ಮದೊಳಗಿನ ಶಾಶ್ವತ ಹುಡುಕಾಟದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ, ಕೈಗೆ ಸಿಗದ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟ. ಆ “ಕಾಣದ ಕಡಲು” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಮುದ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ದೈವತ್ವ, ಶಾಂತಿ, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಅರ್ಥ. ಅದರ ಮೊರೆತ ನಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಸದೇ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದರ ಸೆಳೆತ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಮೂಡಿದ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಅದೆ ರೀತಿಯದೇ.
ಅವರನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಅವರ ನಡೆ, ಅವರ ನಗು, ಅವರ ಕರುಣೆಯ ಕಣ್ಣು — ಯಾವುದನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಅವರನ್ನು ಕುರಿತು ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಎಲ್ಲೋ ನನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಒಂದು ದಿನದ ಕನಸಲ್ಲ; ಕ್ಷಣಿಕ ಭಾವೋದ್ರೇಕವೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ನೆರಳಿನಂತೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ, ಜೋಗುಳದಂತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೂಗುವ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಹಂಬಲ.

ಹೀಗೆ ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಮನಸ್ಸು ತನ್ನದೇ ಕಲ್ಪನೆಯೊಳಗೆ ಅವರ ರೂಪವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕರುಣಾಮಯ ಗುರುವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತಾರೆ.
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುಗಚೇತನನಾಗಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮಾಜದ ನೋವಿಗಾಗಿ ಕರಗಿದ ಮಾನವತಾವಾದಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಜೊತೆಗೂ ಆತಂಕವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ —
“ನಾನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ರೂಪ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ?”
“ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿಯಬಲ್ಲೆನೇ?”
“ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಉಳಿದಿರುವ ಆ  ಬೆಳಕನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಲ್ಲೆನೇ?”

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಹಂಬಲ ತಿರುಕನ ಕನಸಿನಂತೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಿಡದ ಮೋಹವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವರು  ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.

ಅವರನ್ನು ಕಾಣದ ನಾನು, ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ಮಹನೀಯರ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

ಅವರ ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಭಕ್ತರ ಭಾವನೆಗಳೊಳಗೆ ಅವರ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೇನೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಬಹುಶಃ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು “ನೋಡುವುದು” ಎಂದರೆ ಇದೇ ಇರಬಹುದು.

ಪರಮಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ನಾನು ಇತಿಹಾಸದ ಒಣ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತ, ಅವರನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡ ಮಹನೀಯರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಜೀವಂತ ಸ್ಮೃತಿಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತನಾದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾತ್ಮರ ಜೀವನವನ್ನು ಕೇವಲ ಘಟನೆಗಳು ವಿವರಿಸಲಾರವು; ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು  ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ್ಯದರ್ಶಿಗಳ  ಅಂತರಂಗದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು.

ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡ ಲಿಂ. ಕಜ್ಜರಿ ಗುರುಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು, ದ್ಯಾಂಪುರದ ಚನ್ನಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಯುಗದ ಅನೇಕ ಭಕ್ತ–ಪಂಡಿತರು ಬರೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಚರಿತ್ರೆ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ನಾಮಾವಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಓದಿನ ಅನುಭವವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿವ್ಯತೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಭಕ್ತಿಯ ವಲಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಭಕ್ತಿ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೆಡೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸಮಾಜದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಯ ಕಿರಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಪೂಜ್ಯ ಲಿಂ. ಜ. ಚ. ನಿ. ಯವರು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನಕೇಸರಿ ಲಿಂ. ಬಿ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಬರೆದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಠಾಧೀಶರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಯುಗದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತು. ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಾಜ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರುಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಘಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಮಹಾಪುರುಷರಾಗಿ.

ಆ ಮಹನೀಯರ ಲೇಖನಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ, ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ನಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ರೂಪ ಹೀಗಿದೆ…

ಲಿಂ. ಜ. ಚ. ನಿ. ಯವರ “ಕಾರಣಿಕ ಕುಮಾರಯೋಗಿ” ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣವೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಾಲುಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಂತಿದ್ದವು. ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಮಸುಕಾದ ತೆರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರಿಯತೊಡಗಿತು; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಕಾರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಮೂಡಿಬಂದಿತು.

“ನೀಳವಾದ ದೇಹ; ಅಜಾನುಬಾಹು… ಎವೆಯಿಕ್ಕದ ಕಣ್ಣು; ಬಾಗದ ಬೆನ್ನು…” — ಈ ಕೆಲವೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ರೂಪ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ದೇಹ, ನಿರಂತರ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಮುಖ, ಸಮಾಜದ ನೋವನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರಣ. “ವಿಶಾಲವಾದ ಹಣೆ; ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಮೊಗ” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೂ ಒಂದು ಶಾಂತ ಮೂರ್ತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. “ಕಂಡೆನ್ನ ಕಣ್ಮನದ ಕಾಳಿಕೆಯು ಹಿಂಗಿ ಹೋಯಿತು” ಎಂಬ ಅವರ ನುಡಿ ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ದರ್ಶನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆಂತರಿಕ ಕಂಪನ.

೧೯೨೪ರ ಆ ಮುಂಜಾವು… ನವಿಲುಗುಂದ ತಾಲೂಕಿನ ಅಣ್ಣಿಗೆರೆಯ ತೋಂಟದಾರ್ಯರ ಶಾಖಾಮಠ… ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಜ. ಚ. ನಿ. ಯವರು ವರ್ಣಿಸುವ ರೀತಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ. “ನಿರಂಜನ ಮೂರ್ತಿ ನಿರಾಡಂಬರ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಮಾಡಿತ್ತು” ಎಂಬ ಸಾಲು ಓದಿದಾಗ, ವೈಭವವಿಲ್ಲದ ಮಹಿಮೆ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಠೀವಿಯನ್ನೇ ಲೇಖಕರು ಯೋಗದ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಮೌನಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ “ಎವೆಯಿಕ್ಕದ ಕಣ್ಣು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಜರಿದಿದ್ದರು” ಎಂಬ ವರ್ಣನೆ ನನ್ನನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕಾಡಿತು. ಅದು ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲ; ಸಮಾಜದ ಒಳನೋವನ್ನು, ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು, ಅದರ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿ. ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯ ಚಿಂತನೆ ಅವರ ಮುಖದ ಭಾವರೇಖೆಗಳಲ್ಲೇ ಆಳವಾಗಿ ಮೂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವ ಸಾಲುಗಳು, ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಬದುಕು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೋಕ್ಷದ ತಪಸ್ಸಲ್ಲ; ಸಮುದಾಯದ ಉದ್ಧಾರದ ತಪಸ್ಸು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಜ. ಚ. ನಿ. ಯವರು ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ  ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಲ್ಲೇ ಅವರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತಾರೆ. “ಸ್ವತಃ ಸಾಹಿತಿಗಳಾಗದಿದ್ದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಆಸಕ್ತಿ… ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಕಲಿಯದಿದ್ದರೂ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ನಿಬ್ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ವಿಚಾರಪ್ರೌಢಿಮೆ… ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸತ್ಕರ್ಮ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾಳಜಿ… ನಿಷ್ಕಾಮಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಿಯಾಪ್ರೇಮ…” — ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಒಳನೋಟಗಳು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ “ದೀನ ದರಿದ್ರರಲ್ಲಿದ್ದ ದಯಾಂತಃಕರಣ ದಿವ್ಯವಾಗಿತ್ತು” ಎಂಬ ಸಾಲು ಓದಿದಾಗ, ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಚಿಂತನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ — ಅದು ಕರುಣೆ. ಆ ಕರುಣೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜಸಂಘಟನೆ, ವೈದ್ಯಶೋಧ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಸೇವೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು.

“ಅಂತಹ ಅನುಪಮ ಜಗಜ್ಯೋತಿಯೊಂದನ್ನು ಕಂಡೆ” ಎಂದು ಜ. ಚ. ನಿ. ಯವರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತನ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲ; ಒಂದು ಯುಗದ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಅಂತಿಮ ನಮನ. “ಅಂದು ಆ ಬಿಂಬವ ಕಂಡೆ, ಕಂಡೆನ್ನ ಕಂಗಳು ಧನ್ಯವಾದವು; ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು” ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೂ ವಿಚಿತ್ರ ನಿಶ್ಶಬ್ದತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕೀರ್ತನಕೇಸರಿ ಬಿ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹುಲ್ಕಂಟೆಮಠ ತುಮಕೂರು ಅವರು ಶ್ರೀ ಫ. ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ “ಶಿವಾನುಭವ” ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ “ಶ್ರೀ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶಿವಯೋಗಿಗಳೂ ಲಿಂಗವಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ” ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲೇಖನವೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಯುಗದ ಜೀವಂತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಂತೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು.

ತಾ. ೨೫-೧೧-೧೯೨೫. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ.

ಶ್ರೀ ಮೂರುಸಾವಿರ ಮಠದ ಶೂನ್ಯಪೀಠಾರೋಹಣದ ಮಹೋತ್ಸವ. ನಲವತ್ತು–ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಜನರ ಸಂಭ್ರಮ. ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಕವಿಗಳು, ಪಂಡಿತರು, ಗಾಯಕರು, ಕಲಾವಿದರು — ಧರ್ಮ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾಸಂಗಮದಂತಿದ್ದ ಆ ವಾತಾವರಣ. ಜಯಘೋಷಗಳು ಮೇಘಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆ ಅಪಾರ ಜನಸ್ತೋಮದ ನಡುವೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾತ್ಮರು  ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನೂ ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅವರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ರೀತಿ ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ — ಕಾವಿಕಾಷಾಯಾಂಬರಧಾರಿ, ಆಜಾನುಬಾಹು, ವಿಭೂತಿ–ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ತಪೋಮೂರ್ತಿ. “ಮೇಘಮೂಲೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಥಳಥಳಿಸುವ ಕಣ್ಣುಗಳು” — ಈ ಒಂದು ಉಪಮೆಯೇ ಸಾಕು, ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲು ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕಿವಿಗೆ ಜನರ ಮಾತುಗಳು ಬೀಳುತ್ತವೆ —

“ಇವರು ಸಮಾಜಪ್ರೇಮಿಗಳು…”
“ವಿದ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳು…”
“ಖಾದೀಪ್ರೇಮಿಗಳು…”
“ಹಾನಗಲ್ಲ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವೇ?”

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಆತುರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ — “ಪಟ್ಟವಾಗುವ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಪಟ್ಟವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ನೋಡಬೇಕು!”

ಅವರು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಆ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳ ಮುಖಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಮಾತುಗಳಿಂದ — “ಇವರೇ ಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳು” ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾದಾರವಿಂದಗಳ ಮೇಲೆ ಮಸ್ತಕವಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಮೇಲೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಎಷ್ಟು ಸರಳವೋ, ಅಷ್ಟೇ ಗಂಭೀರವೂ ಹೌದು —

ಶ್ರೀಗಳು: “ಏಳಿ… ನೀವಾರು?”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “(ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.)”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಇಂದು ನಿಮ್ಮ ಕೀರ್ತನವಿದೆಯಲ್ಲವೇ?”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “ಇದೆ ಬುದ್ಧಿ.”

ಶ್ರೀಗಳು: “ನಿಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವೇನು?”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “(ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.)”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಇನ್ನೂ ನಿಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಬಹಳವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು.”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “ಹೌದು ಸ್ವಾಮಿ… ನನಗೂ ಆಶೆ ಬಹಳವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಡಚಣೆಗಳೂ ಅಪಾರವಾಗಿವೆ. ಕಲಿತಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಬಹಳ.”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಹಸ ಮಾಡಿರಿ. ಅಡಚಣಿಗೆ ಅಂಜುವುದು ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ.”

ಈ ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ಜೀವನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ವವೇ ಅಡಗಿದಂತಿದೆ.
ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅಲ್ಲ — ಇದ್ದುದರಲ್ಲೇ ದಾರಿ ತೆರೆದು ನಡೆಯುವುದು.

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “ತಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಪಾದಾನುಗ್ರಹ.”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಮತಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಿರುವಿರೋ?”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ಬುದ್ಧಿ.”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಮೊದಲು ಮತಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಸದಾಚಾರಶೀಲರಾಗಿರಿ. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿರಿ. ಆಗ ನಿಮ್ಮ ಬೋಧೆ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಉತ್ತಮವಾದುದು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ದೇಶಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಉಪಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.”

ಇಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕೀರ್ತನಕಾರನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಸೇವಕರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ —

“ಸಮರ್ಥ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳಾದ ಕೀರ್ತನಕಾರರು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿರಿ.”

ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು: “ಅಪ್ಪಣೆ ಬುದ್ಧಿ… ನನಗೂ ಬಹಳ ಆಸೆಯಿದೆ.”

ಶ್ರೀಗಳು: “ಆಗಲಿ… ನಮಗೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಹಳವಾಗಿವೆ…”

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಮಠದೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಾತುಕತೆ ಅಲ್ಲ; ಒಂದು ಯುಗ ಮತ್ತೊಂದು ಯುಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ದೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ —
“ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ದರ್ಶನಭಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂದೇ ಮೊದಲು; ಅಂದೇ ಕಡೆ.”

ಆ ಒಂದು ಭೇಟಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಬೆಳಕಾಗಿರಬೇಕು.
ಕೆಲ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಪದೇಪದೇ ನೋಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ಒಮ್ಮೆ ಕಂಡರೂ ಸಾಕು — ಅವರು  ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದದ್ದು ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀಗಳ ದಿವ್ಯ  ವರ್ಣನೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವರ ಕೆಲವು ಸರಳ ನುಡಿಗಳ ಅಂತರಂಗದ ಅಗ್ನಿ.

“ಮೊದಲು ಮತಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಸದಾಚಾರ ಶೀಲರಾಗಿರಿ. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿರಿ. ಅಂದು ನಿಮ್ಮ ಬೋಧೆ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಉತ್ತಮವಾದುದು. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ದೇಶಕ್ಕೂ ಉಪಕಾರ ಬಹಳವಾಗುತ್ತದೆ.”

ಈ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯ ಹಾನಗಲ್ಲ ಶ್ರೀ ಕುಮಾರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನದರ್ಶನವೇ ಅಡಗಿದೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಮಠಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲ; ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಯಸಿದರು. ಕೇವಲ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಬದುಕಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಸಮಾಜದ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಕನಸುಗಂಡಿಲ್ಲ; ಆ ಉದ್ಧಾರದ ಮೂಲಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಯೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡರು.

“ಮೊದಲು ಮತಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ” — ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವಿದೆ.
“ಸದಾಚಾರ ಶೀಲರಾಗಿರಿ” — ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಶಾಸನವಿದೆ
“ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿರಿ” — ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿದೆ.
“ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ದೇಶಕ್ಕೂ ಉಪಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ” — ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಶಾಲತೆ ಇದೆ.

ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಉದ್ಧಾರವೇ ದೇಶದ ಉದ್ಧಾರ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೂ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಕೇವಲ ವಿರಕ್ತ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಸಮಾಜಚೇತನದ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು.

ಇಂದು ಅವರ ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕಾಲದ ಜನರೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಈ ಮಾತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾತ್ಮರ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಕಳೆಯಬಹುದು, ಯುಗಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನುಡಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಮಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಕಂಡವರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.
ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಯ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ.
ಕೆಲ ಕ್ಷಣಗಳಿಗಾದರೂ, ಆ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ನೆರಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಹರಿದಂತಾಯಿತು.

ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಮಹಾತ್ಮರ ಅಮರತ್ವ.
ಅವರು ಕಾಲದಿಂದ ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ;
ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉಸಿರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ…

-ಶ್ರೀಕಂಠ.ಚೌಕೀಮಠ