ಬಸವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಭಾಷೆಯ ವಿಕೃತಿ: ಲೇಖಕ-ಶ್ರೀಕಂಠ.ಚೌಕೀಮಠ

ಅಮೃತವಾಣಿಯಿಂದ ಅಸಭ್ಯತೆಯವರೆಗೆ—ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಆತಂಕಕಾರಿ ತಿರುವು

===================

ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ

=======================

ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ—ಗುರುಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯ ದಿನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನೇ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ನಾನು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕ್ಷಣಗಳು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಬದುಕಿನ ಮೂಲ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಘಟನೆ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಳವಾಗಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿದೆ.

ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಪೂಜ್ಯರಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪದಾರ್ಥವೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಆರೋಗ್ಯದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ನಾನು ಆಘಾತದಿಂದ, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ತಪ್ಪಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆ ಎದುರಾಗುವುದೆಂದು ಕಳವಳಗೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು.

ಅವರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಗದ್ದಲ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬೈಯಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕರೆಯುವಾಗ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಏರಿಳಿತ—ಅದೇ ನನಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯೂ, ಪಾಠವೂ ಆಯಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು—ಗುರುವಿನ ಮಹಿಮೆ ಅವರ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವರ ಮಾತಿನ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾಷೆಯ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಶೀಘ್ರ ಕೋಪಿಷ್ಠರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಅಸಭ್ಯ ಪದಗಳು ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವರ ಆತ್ಮಶಾಸನದ ಶಕ್ತಿ.

ಈ ನೆನಪುಗಳು ಇಂದು ನನಗೆ ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿವೆ. ಆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೀರಶೈವ-ಲಿಂಗಾಯತ ಪರಂಪರೆಯೊಳಗೆ—ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಳವಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮಿಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಗಡಿ ಎಂದಿಗೂ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಒಂದು ಮೌನ ಸಂಹಿತೆ ಇತ್ತು. ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿ ಇತ್ತು. ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಇತ್ತು. ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ ಇತ್ತು. ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿರೋಧ ಇದ್ದರೂ, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ—ವಿಚಾರದ ಮೇಲೆ. ಇದು ಆ ಪರಂಪರೆಯ ಒಳಗಿನಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆತ್ಮಸಂಸ್ಕೃತಿ.

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2018ರ ನಂತರ—ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲೇ ಗೋಚರಿಸುವ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಠಗಳ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಶಬ್ದಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಅಮೃತವಾಣಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು, ಇಂದೆಡೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಟುವಾದ, ಅಸಂಯಮದ, ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ತಾಕುವ ಶಬ್ದಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವುದು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ.

ಇದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಫಲ್ಯವಲ್ಲ; ಇದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸೂಚನೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಾವು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಮುದಾಯಗಳೊಳಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದು, ಒಂದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕಟ್ಟುತ್ತ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವುದು—ಈ “ಒಡೆದು ಆಳುವ” ಧೋರಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಮನೋಭಾವವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಮೌನವಾಗುವುದು. ಒಂದು ಕಡೆ ತಕ್ಷಣದ ರಕ್ಷಣೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ. ಈ ವೈರುಧ್ಯವೇ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ—“ನೀವು ಏನು ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ; ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಇದ್ದೇವೆ.”

ಈ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ಭಾಷೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಮ್ಮೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇಂದು ಸಂಘರ್ಷಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ; ಒಮ್ಮೆ ವಾದವಾಗಿದ್ದ ಮಾತುಗಳು ಇಂದು ನಿಂದನೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಅಸಭ್ಯತೆಗೆ ತಟ್ಟುವ ಪದಗಳು ಹೊರಬರುವುದು—ಇದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ; ಅದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರತಿಫಲ.

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಬಂದಿದೆ: ಇದು ಬಸವಣ್ಣನ ನಾಡಿನ ಭಾಷೆಯೇ? ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮೃದುತೆ, ಸಮಾನತೆ, ತಾತ್ವಿಕತೆ—ಅವು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಬದುಕಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ಆ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇಂದು ವಿಭಜನೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕಟುವಾದ ಭಾಷೆ ಕೇಳಿಬಂದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಪ್ಪಲ್ಲ—ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಉಂಟಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗಂಭೀರ ಸಂಗತಿ—ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಿಂದನೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು. ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತು ಬಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ; ಮತ್ತೊಂದು ಸಮುದಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದರೆ ಮೌನ. ಈ ವೈರುಧ್ಯವೇ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಮೌನವೇ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದುಬರುತ್ತಿದೆ—“ಸರಕಾರ ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಇದೆ” ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಈ ಭ್ರಮೆಯೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಗೌರವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಪಾಠ ಸ್ಪಷ್ಟ—ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷಣಿಕ; ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶಾಶ್ವತ.

ಸಿಂದಗಿಯಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ಷಣಿಕ ಕೋಪದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಕೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕೆದಕುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುರುಗಳ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ಭಾಷೆ ಕೇವಲ ಮಾತಲ್ಲ; ಅದು ಸಮಾಜದ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸುವ ದೀಪವಾಗಬೇಕು.

ಬಸವಜಯಂತಿಯ ಪವಿತ್ರ ದಿನದಂದೇ ಕೆಲ ಯುವ ಯತಿಗಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಮಾತುಗಳು—ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಶ್ಲೀಲ ಅವಹೇಳನ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಳ ನೆನಪನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವಂತಿವೆ. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೇ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ವಚನಗಳು ತತ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವಾಗ, ಇಂತಹ ಅಸಂವಿಧಾನಕ ಪದಬಳಕೆಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಏನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ  ಅಹಿತಕರ ಘಟನೆ  ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ದಾರಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದು ಹಲವು ಸಂಶಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರ ನಡುವೆ, ಇಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಫೇಸಬುಕ್ ವೀರರು—ಬೀದರ, ಶಹಪುರ, ಕಲಬುರಗಿ, ಕನಕಪುರ, ಮೈಸೂರು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದಿನದ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವುದು—ನಿಗಿ ನಿಗಿ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಸುರಿದಂತಾಗಿದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ ಬಸವಣ್ಣನ ನಾಡು ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಗುರುಗಳ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿರಬೇಕು—ಸಂಘರ್ಷದ ಸಾಧನವಾಗಬಾರದು. ಇಂದು ಕಂಡುಬರುವ ಭಾಷಾ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದೊಳಗಿನ ವೈಮನಸ್ಯ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜಕೀಯದ ಪರೋಕ್ಷ ಕೆದಕಾಟವೂ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಲೇಬೇಕು.

ಒಡೆದು ಆಳುವ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷಣಿಕ ಲಾಭ ಕೊಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಕುಸಿದರೆ ಭಾವನೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆ ಕುಸಿದರೆ ಸಮಾಜವೇ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾದುದು—ಮಾತಿನ ಸಂಯಮವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ಗುರುಗಳೂ, ಸಮಾಜದ ನಾಯಕತ್ವವೂ, ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು. ಬಸವಣ್ಣನ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಮೃತವಾಣಿ ಹರಿಯಬೇಕು—ಅದೇ ಈ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯ.

───
ಶ್ರೀಕಂಠ ಚೌಕೀಮಠ
───